Dz.U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118
USTAWA
z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dział I
Przepisy ogólne
Rozdział 1
Zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy
Art. 1.
1. Ustawa określa:
1) warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń
emerytalnego i rentowych,
2) zasady ustalania wysokości świadczeń,
3) zasady i tryb przyznawania oraz wypłaty świadczeń.
2. Warunki nabywania prawa do emerytury i rent oraz innych świadczeń
przysługujących z tytułu pobierania emerytury lub renty, a także zasady
ustalania wysokości tych świadczeń dla:
1) żołnierzy zawodowych,
2) funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej,
Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej,
którzy w dniu wejścia w życie ustawy pozostawali w służbie oraz dla
członków ich rodzin, określają przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym tych
osób.
3. Świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługują
jednak osobom wymienionym w ust. 2, jeżeli nie spełniają one warunków
nabywania prawa do świadczeń określonych w przepisach o zaopatrzeniu
emerytalnym tych osób.
4. Warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych przysługujących z
ubezpieczenia z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej oraz
wysokość tych świadczeń określają odrębne przepisy.
Art. 2.
Świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługują :
1) ubezpieczonym w razie spełnienia warunków nabywania prawa do świadczeń
pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych,
2) członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym albo po osobie uprawnionej
do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
Art. 3.
Świadczenia określone w ustawie obejmują:
1) emeryturę,
2) rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową,
3) rentę rodzinną,
4) dodatek pielęgnacyjny,
5) dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej,
6) zasiłek pogrzebowy.
Art. 4.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) emeryt osobę mającą ustalone prawo do emerytury,
2) emerytura dożywotnia emeryturę przysługującą z zakładu emerytalnego
działającego na podstawie przepisów o zakładach emerytalnych,
3) Fundusz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, o którym mowa w przepisach o
systemie ubezpieczeń społecznych,
4) konto ubezpieczonego konto ubezpieczonego określone w przepisach o
systemie ubezpieczeń społecznych, prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych, zwany dalej Zakładem,
5) okres ubezpieczenia okres opłacania składek na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe oraz okres nieopłacania składek z powodu
przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy
wymiaru składek, o którym mowa w przepisach o systemie ubezpieczeń
społecznych,
6) organ rentowy Biuro Rent Zagranicznych i inną jednostkę organizacyjną
Zakładu, określoną w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych,
właściwą do wydawania decyzji w sprawach świadczeń,
7) otwarty fundusz emerytalny fundusz wybrany przez ubezpieczonego
spośród funduszy emerytalnych, o których mowa w przepisach o organizacji
i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,
8) płatnik składek płatnika składek, o którym mowa w przepisach o
systemie ubezpieczeń społecznych,
9) przeciętne wynagrodzenie przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto w
gospodarce narodowej ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej
Polskiej Monitor Polski przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,
10) renta - rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę rodzinną,
11) rencista osobę mającą ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności
do pracy lub do renty rodzinnej,
12) ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczenia, o których mowa w
przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych,
13) ubezpieczony osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i
rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a
także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała
ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem
ubezpieczenia społecznego rolników.
Rozdział 2
Okresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości
Art. 5.
1. Przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości
uwzględnia się, z zastrzeżeniem ust. 25, następujące okresy:
1) składkowe, o których mowa w art. 6,
2) nieskładkowe, o których mowa w art. 7.
2. Przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości
okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nie przekraczającym jednej
trzeciej udowodnionych okresów składkowych.
3. Przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty okresy:
1) działalności kombatanckiej oraz działalności równorzędnej z tą
działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz
okresy podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, o których
mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5,
2) pracy przymusowej, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2,
- uwzględnia się w wymiarze podwójnym.
4. Przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek
zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i
rentowe, nie uwzględnia się okresu, za które nie zostały opłacone składki,
mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym
okresie.
5. Wobec ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek na własne
ubezpieczenie społeczne za okres przypadający przed dniem wejścia w życie
ustawy - przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio.
Art. 6.
1. Okresami składkowymi są następujące okresy:
1) ubezpieczenia,
2) opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w
przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w
przepisach wymienionych w art. 195 pkt 1-4 i 8, w przepisach o
adwokaturze, w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu
oraz w przepisach o pomocy społecznej,
3) zaliczone do okresów ubezpieczenia społecznego duchownych:
a) okresy pozostawania duchownymi przed dniem 1 lipca 1989 r., pod
warunkiem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za cały okres
podlegania temu ubezpieczeniu,
b) okresy przebywania duchownych na misjach oraz okresy prowadzenia
przez duchownych działalności duszpasterskiej wśród Polonii,
przypadające po dniu 14 listopada 1991 r., do dnia wejścia w życie
ustawy,
4) czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne
albo okresy zastępczych form tej służby,
5) działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą
działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz
okresy podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w
przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami
represji wojennych i okresu powojennego,
6) pełnionej w Polsce służby:
a) w Policji (Milicji Obywatelskiej),
b) w Urzędzie Ochrony Państwa (w organach bezpieczeństwa publicznego),
c) w Straży Granicznej,
d) w Służbie Więziennej,
e) w Państwowej Straży Pożarnej,
7) pobierania zasiłku macierzyńskiego,
8) przebywania w więzieniach polskich na mocy skazania albo bez wyroku po
dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną,
9) zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami
polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i
zostały uznane za repatriantów,
10) świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i
związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących
do kwietnia 1989 r.
2. Za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15
listopada 1991 r. następujące okresy, za które została opłacona składka na
ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek
na ubezpieczenie społeczne:
1) zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia:
a) na obszarze Państwa Polskiego w wymiarze nie niższym niż połowa
pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał
wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy,
macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową,
b) obywateli polskich za granicą w polskich przedstawicielstwach
dyplomatycznych i urzędach konsularnych, w stałych
przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i w innych
misjach lub misjach specjalnych, a także w innych polskich placówkach,
instytucjach lub przedsiębiorstwach, do których zostali delegowani lub
skierowani; dotyczy to również członków rodziny delegowanego lub
skierowanego tam pracownika, którzy podjęli zatrudnienie w tych
placówkach w czasie pobytu za granicą,
c) obywateli polskich za granicą w organizacjach międzynarodowych,
zagranicznych instytucjach i w zakładach, do których zostali
skierowani w ramach współpracy międzynarodowej lub w których byli
zatrudnieni za zgodą właściwych władz polskich; zgoda nie jest
wymagana w stosunku do pracowników, którzy wyjechali za granicę przed
dniem 9 maja 1945 r.,
d) obywateli polskich za granicą u innych pracodawców zagranicznych,
jeżeli w okresie pracy za granicą były opłacane składki na
ubezpieczenie społeczne w Polsce,
2) pracy przymusowej:
a) wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec w okresie II wojny
światowej,
b) wykonywanej na obszarze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 31 grudnia 1956 r.,
c) wykonywanej na rozkaz władz alianckich do dnia 31 grudnia 1945 r.,
d) wykonywanej w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach
pozyskiwania i wzbogacania rud uranu podczas odbywania służby
wojskowej w Wojsku Polskim,
3) zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach
określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r.,
4) pracy wykonywanej w czasie odbywania na obszarze Państwa Polskiego kary
pozbawienia wolności, kary aresztu za wykroczenie oraz w czasie
tymczasowego aresztowania - w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa
pełnego wymiaru czasu pracy określonego dla takiej pracy,
5) niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, jeżeli za te okresy na
podstawie przepisów Kodeksu pracy zostało wypłacone wynagrodzenie lub
odszkodowanie,
6) czasowego pozostawania bez pracy na obszarze Państwa Polskiego z powodu
niemożności jej otrzymania lub niemożności podjęcia szkolenia zawodowego,
w tym okresy pobierania zasiłków z funduszu aktywizacji zawodowej,
zasiłków dla bezrobotnych oraz zasiłków szkoleniowych wypłaconych z
Funduszu Pracy,
7) sprawowania mandatu posła lub senatora w Państwie Polskim,
8) internowania na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o
stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z 1982 r. Nr 3, poz. 18 oraz z
1989 r. Nr 34, poz. 178),
9) wykonywania działalności twórczej lub artystycznej na obszarze Państwa
Polskiego:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono
składkę na ubezpieczenie społeczne lub w których ubezpieczony był
zwolniony od opłacania składki,
b) przypadającej przed dniem 1 stycznia 1974 r., uznane przez Komisję do
Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, działającą przy ministrze
właściwym do spraw kultury, pod warunkiem że twórca lub artysta
opłacał składki na ubezpieczenie społeczne po dniu 31 grudnia 1973 r.,
10) pracy adwokatów wykonywanej na obszarze Państwa Polskiego:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono
składkę na ubezpieczenie społeczne lub w których występowało
zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tego
tytułu,
11) wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono
składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od
opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu,
jeżeli w tych okresach osoba wykonująca taką pracę uzyskiwała
wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego
wynagrodzenia, określonego na podstawie przepisów Kodeksu pracy,
12) pracy na obszarze Państwa Polskiego w rolniczych spółdzielniach
produkcyjnych i w innych spółdzielniach zrzeszonych w Centralnym Związku
Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych, w zespołowych gospodarstwach
rolnych spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych w Krajowym Związku
Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych oraz pracy na rzecz tych
spółdzielni:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono
składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od
opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tego
tytułu,
13) pracy na obszarze Państwa Polskiego wykonywanej na rzecz jednostek
gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy
zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu takiej umowy:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i okresy kontynuowania
tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub
w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) wykonywanej przed dniem 1 stycznia 1976 r., jeżeli umowa odpowiadała
warunkom ubezpieczenia obowiązującym w tym dniu,
14) pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarze Państwa Polskiego:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i okresy kontynuowania
tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub
w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) prowadzonej przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego
tytułu, jeżeli prowadzenie działalności gospodarczej odpowiadało
warunkom ubezpieczenia,
15) współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej na
obszarze Państwa Polskiego objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego
oraz okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę
na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania
składki,
16) ubezpieczenia społecznego duchownych na obszarze Państwa Polskiego, za
które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało
zwolnienie od opłacania składki,
17) pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu
na obszarze Państwa Polskiego po ukończeniu 15 roku życia, z wyjątkiem
okresów pobierania stypendium przez osoby uczące się lub studiujące w
systemie studiów dziennych.
3. Za okresy zatrudnienia i okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego, o
których mowa w ust. 2, uważa się:
1) okresy zatrudnienia i okresy pracy wykonywanej na terenach wchodzących w
skład Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach oraz
2) okresy zatrudnienia i okresy pracy wykonywanej na terenach wchodzących w
skład Rzeczypospolitej Polskiej przed ustaleniem jej obecnych granic.
Art. 7.
Okresami nieskładkowymi są następujące okresy:
1) pobierania:
a) wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłaconego na podstawie
przepisów Kodeksu pracy,
b) zasiłków z ubezpieczenia społecznego: chorobowego lub opiekuńczego,
c) świadczenia rehabilitacyjnego,
d) świadczeń wymienionych w lit. b) i c) po ustaniu obowiązku
ubezpieczenia,
2) pobierania renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia w wymiarze czasu
pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub po
ustaniu obowiązku ubezpieczenia społecznego z innego tytułu,
3) niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, jeżeli za te okresy, na
podstawie przepisów Kodeksu pracy, zostało wypłacone odszkodowanie,
4) niewykonywania pracy w okresie przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek
represji politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat,
5) przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy
urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie
przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących
opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów
bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad
dzieckiem:
a) w wieku do lat 4 w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie
bez względu na liczbę dzieci do 6 lat,
b) na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub
psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny dodatkowo w
granicach do 3 lat na każde dziecko,
6) przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy
opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy
inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do
samodzielnej egzystencji, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku
powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu
przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia,
7) przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy
niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowane koniecznością
opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny zaliczonym do I grupy
inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do
samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu
znacznym, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat,
który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu
przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia,
8) urlopu bezpłatnego oraz przerw w zatrudnieniu w razie nieudzielenia
urlopu bezpłatnego małżonkom pracowników skierowanych do pracy w
przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych
przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i w innych
misjach specjalnych za granicą, w instytutach, ośrodkach informacji i
kultury za granicą,
9) nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej
nauki, w wymiarze określonym w programie studiów,
10) dokształcania zawodowego lekarzy w klinikach akademii medycznych i
oddziałach instytutów naukowych w charakterze wolontariusza - w granicach
do 1 roku,
11) pobierania zasiłku przedemerytalnego i świadczenia przedemerytalnego,
12) udokumentowanej niezdolności do pracy, za które wypłacone zostały z
Funduszu Pracy: zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki szkoleniowe lub
stypendia.
Art. 8
Przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości
uwzględnia się okresy ubezpieczenia za granicą, jeżeli tak stanowią umowy
międzynarodowe.
Art. 9.
1. Okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą, o których mowa w art. 6
ust. 1 pkt 9 i ust. 2 pkt 1 lit. c), a także okresy, o których mowa w art. 7
pkt 8, uwzględnia się pod warunkiem stałego zamieszkania zainteresowanego na
obecnym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, z zastrzeżeniem ust. 3.
2. Okresy zatrudnienia, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a), i okresy
pracy, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 10 lit b), wykonywanej na obszarze
Państwa Polskiego, w czasie gdy obszar ten nie wchodził w skład Państwa
Polskiego, oraz okresy pracy przymusowej, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt
2 lit. a) i b), uwzględnia się pod warunkiem stałego zamieszkania
zainteresowanego na obecnym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, z
zastrzeżeniem ust. 3.
3. Okresów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu
prawa do świadczeń, jeżeli z ich tytułu jest wypłacane świadczenie rentowe z
instytucji zagranicznej inne niż renta z ubezpieczenia dodatkowego.
Art. 10.
1. Przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości
uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem
art. 56, jak okresy składkowe:
1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono
przewidziane w odrębnych przepisach składki,
2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa
rolnego po ukończeniu 16 roku życia,
3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie
rolnym po ukończeniu 16 roku życia,
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w
art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w
zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
2. Okresy wymienione w ust. 1 pkt 1 uwzględnia się także przy ustalaniu prawa
do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i
nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 są krótsze od
okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia
tego okresu.
3. Okresów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie uwzględnia się, jeżeli zostały
one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na
podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Art. 11.
Jeżeli okresy, o których mowa w art. 6, 7 i 10, zbiegają się w czasie, przy
ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie uwzględnia się okres
korzystniejszy.
Rozdział 3
Niezdolność do pracy
Art. 12.
1. Niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub
częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia
sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po
przekwalifikowaniu.
2. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do
wykonywania jakiejkolwiek pracy.
3. Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła
zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Art. 13.
1. Przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do
odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:
1) stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia
niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji,
2) możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz
celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i
charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i
predyspozycje psychofizyczne.
2. Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej nie
ma rokowań odzyskania zdolności do pracy.
3. Okresową niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej
istnieją rokowania odzyskania zdolności do pracy.
4. Zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o
rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej
niezdolności do pracy.
5. W przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu
powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby
w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, orzeka się niezdolność do
samodzielnej egzystencji.
Art. 14.
1. Oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia:
1) daty powstania niezdolności do pracy,
2) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy,
3) związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi
okolicznościami,
4) niezdolności do samodzielnej egzystencji,
5) celowości przekwalifikowania zawodowego
dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej lekarzem
orzecznikiem.
2. Jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy,
natomiast ustalono okres, w którym niezdolność do pracy powstała, za datę
powstania niezdolności przyjmuje się datę końcową tego okresu. Jeżeli nie ma
możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy,
za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o
świadczenie.
3. Orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do
wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których
prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz
niezdolności do samodzielnej egzystencji.
4. Nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje
Prezes Zakładu.
5. Nadzór, o którym mowa w ust. 4, obejmuje:
1) kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o
niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników,
2) udzielanie lekarzom orzecznikom wytycznych w zakresie stosowania zasad
orzecznictwa o niezdolności do pracy,
3) prawo przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez lekarza
orzecznika, jeżeli w wyniku kontroli, o której mowa w pkt 1, zostanie
stwierdzony brak zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami
orzecznictwa o niezdolności do pracy.
6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa, w drodze
rozporządzenia:
1) organizację, szczegółowe zasady i tryb:
a) orzekania o niezdolności do pracy,
b) sprawowania nadzoru nad wykonywaniem tego orzecznictwa,
2) szczególne kwalifikacje zawodowe wymagane od lekarzy orzeczników.
Rozdział 4
Podstawa wymiaru emerytur i rent
Art. 15.
1. Podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w
ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i
rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa
polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez
zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających
bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z
uwzględnieniem ust. 6 i art. 176.
2. W przypadku gdy zainteresowany w ciągu 20 lat poprzedzających bezpośrednio
rok, w którym zgłosił wniosek o emeryturę, pobierał przez więcej niż 10 lat
zasiłek przedemerytalny, podstawę wymiaru emerytury stanowi ustalona w
sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa składki na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 10
lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zainteresowany
nabył prawo do tego zasiłku.
3. Do podstawy wymiaru emerytury lub renty, o której mowa w ust. 1 i 2,
dolicza się kwoty przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym
wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy, wypłaconych na podstawie
przepisów Kodeksu pracy, oraz kwoty zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego,
opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego,
świadczenia wyrównawczego lub dodatku wyrównawczego, a także wartość
świadectw rekompensacyjnych. Do podstawy wymiaru wlicza się również kwoty
zasiłków dla bezrobotnych, zasiłków szkoleniowych lub stypendiów wypłaconych
z Funduszu Pracy za okres udokumentowanej niezdolności do pracy.
4. W celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:
1) oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w
ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat
kalendarzowych,
2) oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty
przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając
go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu,
3) oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem
ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty,
oraz
4) mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19.
5. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250%.
6. Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może
stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa
wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i
rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem
zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
7. Przepisy ust. 1-6 stosuje się odpowiednio do osoby, która osiągała
uposażenie.
8. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty przysługującej duchownym
przyjmuje się przeciętną podstawę wymiaru składek z pełnych lat
kalendarzowych ubezpieczenia przypadających po dniu 1 lipca 1989 r. do dnia,
w którym zgłoszono wniosek o świadczenie, z tym że z okresu nie dłuższego
niż określony w ust. 1; na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru ustala
się w myśl ust. 1.
Art. 16.
Przy ustalaniu kolejnych 10 lat kalendarzowych, o których mowa w art. 15 ust.
1 i 2, przyjmuje się lata kalendarzowe następujące bezpośrednio po sobie,
chociażby ubezpieczony w niektórych z tych lat przez okres roku lub w okresie
krótszym niż rok nie pozostawał w ubezpieczeniu.
Art. 17.
1. Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru renty w myśl art. 15 ust. 1 dla
ubezpieczonego, o którym mowa w art. 58 ust. 1 pkt 1-4, do ustalenia
podstawy wymiaru przyjmuje się podstawę wymiaru składek za okres faktycznego
podlegania ubezpieczeniu, z uwzględnieniem ust. 2 i 3. Przepis art. 15 ust.
3 stosuje się odpowiednio.
2. Nie ustala się podstawy wymiaru renty dla ubezpieczonego, o którym mowa w
ust. 1, jeżeli nie pozostawał on w ubezpieczeniu co najmniej przez 1 rok
kalendarzowy.
3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli nie można ustalić podstawy
wymiaru renty w myśl art. 15 ust. 1 dla ubezpieczonego, o którym mowa w art.
58 ust. 1 pkt 5, z powodu pełnienia zastępczej służby wojskowej, odbywania
czynnej służby wojskowej albo korzystania z urlopu wychowawczego.
Art. 18.
1. Podstawę wymiaru emerytury lub renty dla osób, którym przy ustalaniu prawa
do świadczenia uwzględniono okresy ubezpieczenia za granicą, o których mowa
w art. 8, ustala się na zasadach określonych w art. 1517, z zastrzeżeniem
ust. 2.
2. Jeżeli okres kolejnych 10 lat kalendarzowych, o których mowa w art. 15
ust. 1, obejmuje również ubezpieczenie za granicą, podstawę wymiaru
emerytury lub renty ustala się z okresu faktycznego pozostawania w
ubezpieczeniu społecznym w Polsce.
Art. 19.
Kwota bazowa wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone
od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne, określone w przepisach o
systemie ubezpieczeń społecznych, w kwartale kalendarzowym poprzedzającym
termin waloryzacji.
Art. 20.
Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski w terminie:
1) do 10 roboczego dnia lutego każdego roku kwotę przeciętnego
wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym,
2) do 7 roboczego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym
przeprowadzana jest waloryzacja kwotę bazową, o której mowa w art. 19,
3) do 7 roboczego dnia drugiego miesiąca każdego kwartału - kwotę
przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.
Art. 21.
1. Podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo
do renty z tytułu niezdolności do pracy, stanowi:
1) podstawa wymiaru renty - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz
wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po
ustaleniu prawa do renty albo
2) podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15.
2. Przepis ust. 1 pkt 1 stosuje się przy ustalaniu podstawy wymiaru:
1) emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury
na podstawie przepisów wymienionych w art. 195,
2) renty z tytułu niezdolności do pracy dla osoby, która wcześniej miała
ustalone prawo do tej renty albo do emerytury na podstawie przepisów
wymienionych w art. 195.
3. Podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej pobierała
świadczenie przedemerytalne na podstawie przepisów o zatrudnieniu i
przeciwdziałaniu bezrobociu, stanowi podstawa wymiaru emerytury przyjęta do
ustalenia świadczenia przedemerytalnego - w wysokości uwzględniającej
wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po
ustaleniu prawa do świadczenia przedemerytalnego albo podstawa wymiaru
ustalona na nowo w myśl art. 15.
Art. 22.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasady ustalania
podstawy wymiaru emerytury i renty, uwzględniające w szczególności:
1) przypadki, w których do podstawy wymiaru emerytury lub renty dolicza się
niektóre wypłaty dokonane na rzecz pracownika, jeżeli wypłaty te w
okresie przed dniem wejścia w życie ustawy były uwzględniane przy
ustalaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty, mimo że były wyłączone z
podstawy wymiaru składek,
2) przypadki, w których podstawę wymiaru emerytury lub renty dla
pracowników zatrudnionych za granicą ustala się na podstawie
wynagrodzenia przysługującego pracownikom zatrudnionym w tym okresie w
kraju w tym samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był
zatrudniony przed wyjazdem za granicę, albo na podstawie kwot
ryczałtowych.
Art. 23.
Jeżeli podstawy wymiaru emerytury lub renty nie można ustalić zgodnie z
zasadami określonymi w ustawie lub w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 22,
emeryturę lub rentę ustala się w wysokości najniższej emerytury lub renty.
Dział II
Emerytury
Rozdział 1
Emerytura dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.
Art. 24.
1. Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura
po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet
i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 4650 i 184.
2. Dla ubezpieczonych, urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., zatrudnionych w
szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, z wyjątkiem
ubezpieczonych mających prawo do emerytury na warunkach określonych w art.
32-34, 39, 40, 46, 48-50, 184 oraz w art. 88 ustawy, o której mowa w art.
150, zostaną ustanowione emerytury pomostowe.
3. Zasady, warunki i tryb ustanawiania emerytur, o których mowa w ust. 2,
określi odrębna ustawa.
Art. 25.
1. Podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota
składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek
zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca
poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz
zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z
zastrzeżeniem art. 185.
2. Kwota, o której mowa w ust. 1, nie podlega dziedziczeniu.
3. Waloryzacji podlega:
1) w terminie od dnia 1 marca danego roku kwota zaewidencjonowanych składek
na dzień 31 lipca poprzedniego roku powiększona o kwotę waloryzacji od
dnia 1 grudnia poprzedniego roku oraz kwota składek zaewidencjonowanych w
okresie od dnia 1 sierpnia poprzedniego roku do dnia 31 października
poprzedniego roku,
2) w terminie od dnia 1 czerwca danego roku kwota zaewidencjonowanych
składek na dzień 31 października poprzedniego roku powiększona o kwotę
waloryzacji od dnia 1 marca danego roku oraz kwota składek
zaewidencjonowanych w okresie od dnia 1 listopada poprzedniego roku do
dnia 31 stycznia danego roku,
3) w terminie od dnia 1 września danego roku kwota zaewidencjonowanych
składek na dzień 31 stycznia danego roku powiększona o kwotę waloryzacji
od dnia 1 czerwca danego roku oraz kwota składek zaewidencjonowanych w
okresie od dnia 1 lutego danego roku do dnia 30 kwietnia danego roku,
4) w terminie od dnia 1 grudnia danego roku kwota zaewidencjonowanych
składek na dzień 30 kwietnia danego roku powiększona o kwotę waloryzacji
od dnia 1 września danego roku oraz kwota składek zaewidencjonowanych w
okresie od dnia 1 maja danego roku do dnia 31 lipca danego roku.
4. Waloryzacja składek polega na pomnożeniu zaewidencjonowanych na koncie
ubezpieczonego składek przez wskaźnik waloryzacji określony w ust. 5.
5. Wskaźnik waloryzacji składek jest równy wskaźnikowi cen towarów i usług
konsumpcyjnych ogółem w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin
waloryzacji w stosunku do poprzedniego kwartału powiększonemu o 75% różnicy
między wskaźnikiem przyrostu sumy podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie
emerytalne w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji w
stosunku do kwartału poprzedniego a wskaźnikiem cen towarów i usług
konsumpcyjnych w tym samym okresie ogółem.
6. Wskaźnik waloryzacji składek ustala się z dokładnością do setnych części
procentu.
7. Pierwszej waloryzacji dokonuje się w dniu 1 września 1999 r.
8. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w
Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski do 20 dnia
pierwszego miesiąca każdego kwartału wskaźnik cen towarów i usług
konsumpcyjnych ogółem za poprzedni kwartał.
9. Prezes Zakładu ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym
Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski do 25 dnia miesiąca
poprzedzającego waloryzację wskaźnik waloryzacji składek za poprzedni
kwartał.
Art. 26.
1. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy
obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze
trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego
ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183.
2. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych
latach i miesiącach.
3. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet
oraz wyraża się w miesiącach.
4. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w
Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski corocznie w
terminie do dnia 31 marca tablice trwania życia, z uwzględnieniem ust. 3,
dla wieku ubezpieczonych określonego w myśl ust. 2.
5. Tablice, o których mowa w ust. 4, są podstawą przyznawania emerytur na
wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku
kalendarzowego.
Rozdział 2
Emerytura dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r.
Art. 27.
Ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura,
jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
1) osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co
najmniej 65 lat dla mężczyzn,
2) mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla
kobiet i 25 lat dla mężczyzn.
Art. 28.
Ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., przysługuje emerytura,
jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
1) osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co
najmniej 65 lat dla mężczyzn,
2) mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 15 lat dla
kobiet i co najmniej 20 lat dla mężczyzn.
Art. 29.
Ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., będący pracownikami,
którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1, mogą
przejść na emeryturę:
1) kobieta po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej 30-letni
okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 20-letni okres
składkowy i nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie niezdolną do
pracy,
2) mężczyzna po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 25-letni
okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie
niezdolnego do pracy.
Art. 30.
Odrębne przepisy określają zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę
dla osób, określonych w art. 27, które są:
1) inwalidami wojennymi i wojskowymi oraz kombatantami,
2) pracownikami urzędów państwowych,
3) pracownikami samorządowymi,
4) żołnierzami zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianymi w
kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu,
5) nauczycielami akademickimi.
Art. 31.
Osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r., uprawnione do renty z tytułu
niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy (przy wykonywaniu
pozarolniczej działalności gospodarczej, działalności twórczej lub
artystycznej, umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo przy wykonywaniu przez
osoby duchowne i zakonne czynności religijnych lub czynności związanych z
powierzonymi funkcjami duszpasterskimi lub zakonnymi), w drodze do pracy lub z
pracy albo wskutek choroby zawodowej, mogą przejść na emeryturę:
1) kobieta - po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej 20-letni
okres składkowy i nieskładkowy,
2) mężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 25-letni
okres składkowy i nieskładkowy.
Art. 32.
1. Ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym
pracownikami, o których mowa w ust. 23, zatrudnionymi w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku
niższym niż określony w art. 27 pkt 1.
2. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się
pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia
oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności
psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
3. Za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się:
1) pracowników organów kontroli państwowej,
2) pracowników organów administracji celnej,
3) pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną,
4) dziennikarzy zatrudnionych w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu,
telewizji oraz w organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych
albo fotograficznych, objętych układem zbiorowym pracy dziennikarzy,
5) nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych
wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z dnia 26
stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 oraz
z 1998 r. Nr 106, poz. 668),
6) żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa,
Straży Granicznej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej,
7) pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15
pkt 1a-5 i 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie
przeciwpożarowej (Dz.U. Nr 81, poz. 351, z 1994 r. Nr 27, poz. 96 i Nr
89, poz. 414, z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 111, poz. 725 i Nr
121, poz. 770 oraz z 1998 r. Nr 106, poz. 668).
4. Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz
warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje
prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.
5. Odrębne przepisy określają zasady przechodzenia na emeryturę, bez względu
na wiek, nauczycieli urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r.
Art. 33.
Osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r., ubezpieczone z tytułu
działalności twórczej lub artystycznej mają prawo do emerytury w wieku
określonym dla pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną.
Art. 34.
1. Górnicza emerytura przysługuje pracownikowi urodzonemu przed dniem 1
stycznia 1949 r., który spełnia łącznie następujące warunki:
1) ukończył 55 lat życia,
2) ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej
i okresami zaliczalnymi do pracy górniczej co najmniej 20 lat dla kobiet
i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 5 lat pracy górniczej określonej
w art. 36 ust. 1.
2. Wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20
lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczej, równorzędnej i okresów
zaliczalnych do pracy górniczej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o
której mowa w art. 36 ust. 1, wynosi 50 lat.
Art. 35.
Przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej uwzględnia się okresy pracy
górniczej i pracy równorzędnej z pracą górniczą oraz okresy zaliczalne do
pracy górniczej, będące okresami składkowymi lub nieskładkowymi w rozumieniu
ustawy, z tym że okresy pracy górniczej i pracy równorzędnej z pracą górniczą
uwzględnia się, jeżeli praca ta wykonywana była co najmniej w połowie wymiaru
czasu pracy.
Art. 36.
1. Za pracę górniczą uważa się zatrudnienie:
1) pod ziemią w kopalniach węgla, rud, kruszców, surowców ogniotrwałych,
glin szlachetnych, kaolinów, magnezytów, gipsu, anhydrytu, soli kamiennej
i potasowej, fosforytów oraz barytu,
2) pod ziemią i przy głębieniu szybów w przedsiębiorstwach budowy kopalń
określonych w pkt 1 oraz pod ziemią w przedsiębiorstwach i innych
podmiotach wykonujących dla tych kopalń roboty górnicze lub przy budowie
szybów,
3) pod ziemią w przedsiębiorstwach montażowych, przedsiębiorstwach maszyn
górniczych, zakładach naprawczych i innych podmiotach wykonujących dla
kopalń określonych w pkt 1 podziemne roboty budowlano-montażowe, roboty
przy naprawie maszyn i wdrażaniu nowych urządzeń; pracownikom
zatrudnionym w tych przedsiębiorstwach, zakładach i innych podmiotach
uznaje się za pracę górniczą te miesiące zatrudnienia, w których co
najmniej połowę dniówek roboczych przepracowali pod ziemią,
4) na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub
zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża,
przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej
konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach
otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach
wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na
stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra
właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw
Skarbu Państwa,
5) pod ziemią na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń,
przedsiębiorstw i innych podmiotów określonych w pkt 1-3, a także w
kopalniach siarki i węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i innych
podmiotach, o których mowa w pkt 4, na stanowiskach określonych w drodze
rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw gospodarki, w
porozumieniu z ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa i ministrem
właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego,
6) w charakterze członków drużyn ratowniczych kopalń określonych w pkt 1 i
4, mechaników sprzętu ratowniczego tych drużyn oraz w charakterze
ratowników zawodowych w stacjach ratownictwa górniczego,
7) na stanowiskach maszynistów wyciągowych na szybach oraz na stanowiskach
sygnalistów na nadszybiach szybów w kopalniach, przedsiębiorstwach i
innych podmiotach określonych w pkt 1 i 2,
8) na stanowiskach pracy pod ziemią w nieczynnych kopalniach wymienionych w
pkt 1,
9) na stanowiskach nauczycieli (instruktorów) zawodu w górniczych polach
szkoleniowych pod ziemią oraz w kopalniach siarki i węgla brunatnego,
10) w urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie jest związane z wykonywaniem
czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i
innych podmiotach określonych w pkt 1-4,
11) w przedsiębiorstwach i innych podmiotach miernictwa górniczego lub
geologicznych, jeżeli zatrudnienie jest wykonywane bezpośrednio przy
pomiarach z zakresu miernictwa górniczego, geologii i hydrologii;
pracownikom zatrudnionym w tych przedsiębiorstwach i podmiotach uznaje
się za pracę górniczą te miesiące zatrudnienia, w których co najmniej
połowę dniówek roboczych przepracowali pod ziemią,
12) w charakterze lekarzy i felczerów w górniczych zespołach opieki
zdrowotnej, w zakładach górniczej służby zdrowia przy kopalniach węgla
kamiennego i rud oraz w zakładach służby zdrowia kopalń siarki lub węgla
brunatnego, jeżeli pracownicy ci są zatrudnieni w tych zakładach w
łącznym wymiarze co najmniej 30 godzin tygodniowo oraz wykonują
systematyczną kontrolę sanitarno-higieniczną stanowisk pracy pod ziemią,
w kopalniach siarki lub węgla brunatnego - co najmniej przez 20 godzin w
ciągu miesiąca, przy czym do okresu 20 godzin kontroli
sanitarnohigienicznej stanowisk pracy pod ziemią wlicza się również czas
zużyty na zjazd i wyjazd ze stanowisk pracy pod ziemią.
2. Na równi z okresami pracy górniczej określonej w ust. 1 traktuje się okres
urlopu górniczego do 5 lat, przewidzianego w odrębnych przepisach.
3. Za pracę równorzędną z pracą górniczą uważa się:
1) pełnienie przez pracowników funkcji z wyboru w organach związku
zawodowego zrzeszającego pracowników kopalń, przedsiębiorstw i innych
podmiotów określonych w ust. 1 pkt 1-4, jeżeli pracownicy ci bezpośrednio
przed objęciem tych funkcji wykonywali pracę górniczą, o której mowa w
ust. 1,
2) zatrudnienie na stanowiskach wymagających kwalifikacji inżyniera lub
technika w zakresie górnictwa:
a) w administracji kopalń, przedsiębiorstw i innych podmiotów
określonych w ust. 1 pkt 1-4 oraz w zarządach spółek węglowych, byłych
gwarectwach, zrzeszeniach i zjednoczeniach tych kopalń i
przedsiębiorstw,
b) w urzędach górniczych,
c) na stanowiskach nauczycieli w górniczych szkołach zawodowych i
technikach,
d) w urzędach naczelnych i centralnych organów administracji państwowej
oraz w urzędach terenowych organów administracji, będących organami
założycielskimi kopalń i przedsiębiorstw określonych w ust. 1 pkt 1-4,
a także w jednostkach podległych tym organom, jeżeli jednostki te
działają w zakresie przemysłów określonych w ust. 1 pkt 1-4,
pod warunkiem uprzedniego przepracowania w kopalniach, przedsiębiorstwach
i innych podmiotach określonych w ust. 1 pkt 1-4 co najmniej 5 lat pod
ziemią, na odkrywce w kopalniach siarki lub węgla brunatnego, a także w
kopalniach otworowych siarki albo na stanowiskach dozoru lub kierownictwa
ruchu,
3) zatrudnienie na stanowiskach wymagających kwalifikacji inżyniera lub
technika w zakresie górnictwa pracowników wykonujących prace wymienione w
ust. 1 oraz w pkt 1, 2 i 4 i przeniesionych do urzędów naczelnych i
centralnych organów administracji państwowej nie wymienionych w pkt 2
lit. d), do instytutów podporządkowanych tym organom, do pracy w wyższych
szkołach górniczych i w wydawnictwach górniczo-hutniczych, jeżeli
pracownicy ci przepracowali uprzednio w kopalniach, przedsiębiorstwach
lub innych podmiotach określonych w ust. 1 pkt 1-4 co najmniej 5 lat pod
ziemią, na odkrywce w kopalniach siarki lub węgla brunatnego, a także w
kopalniach otworowych siarki albo na stanowiskach dozoru lub kierownictwa
ruchu,
4) zatrudnienie przy innych pracach, nie dłuższe niż 5 lat, do których
pracownicy wykonujący prace określone w ust. 1 i w niniejszym ustępie
przeszli w drodze wyboru lub zalecenia jednostki nadrzędnej albo w
związku z likwidacją kopalni, zakładu górniczego, przedsiębiorstwa lub
innego podmiotu, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4.
4. Za pracowników zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji
inżyniera lub technika w zakresie górnictwa w jednostkach organizacyjnych
określonych w ust. 3 pkt 2 i 3 uważa się osoby, które:
1) posiadają tytuł inżyniera lub technika i są zatrudnione zgodnie z
posiadanymi kwalifikacjami w zakresie górnictwa albo
2) nie posiadają tytułu inżyniera lub technika, lecz mają praktyczne
przygotowanie nabyte w czasie wykonywanej uprzednio co najmniej przez 5
lat pracy na stanowiskach w dozorze ruchu lub w innej pracy pod ziemią
albo w kopalniach siarki lub węgla brunatnego oraz wykonują czynności,
które wymagają kwalifikacji inżyniera lub technika i są powierzane
inżynierom lub technikom.
5. Okresy pracy górniczej wymienionej w ust. 1 pkt 1-4 wykonywanej za granicą
traktuje się na równi z okresami takiej pracy wykonywanej w kraju, jeżeli
spełnione są warunki określone w ustawie, wymagane do uwzględnienia tych
okresów pracy przy ustalaniu prawa do świadczeń.
Art. 37.
1. Przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod
ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze
półtorakrotnym następujące okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego:
1) w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy
innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie
obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach
oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych,
2) w drużynach ratowniczych,
3) w charakterze mechaników sprzętu ratowniczego drużyn ratowniczych.
2. Okresy pracy wymienione w ust. 1 pkt 2 i 3 zalicza się w wymiarze
półtorakrotnym również tym pracownikom dozoru ruchu i kierownictwa ruchu
kopalń, którzy pracują przez co najmniej połowę dniówek roboczych w miesiącu
pod ziemią, w kopalniach siarki lub w kopalniach węgla brunatnego.
3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw
Skarbu Państwa, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowo stanowiska
pracy, na których zatrudnienie zalicza się w myśl ust. 1 i 2 w wymiarze
półtorakrotnym.
4. Minister właściwy do spraw gospodarki, w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw Skarbu Państwa i ministrem właściwym do spraw
zabezpieczenia społecznego, określa, w drodze rozporządzenia, zasady
ewidencjonowania przez pracodawców okresów zatrudnienia na stanowiskach, na
których okresy pracy górniczej zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy
ustalaniu prawa do górniczej emerytury, oraz na niektórych innych
stanowiskach pracy górniczej.
5. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do okresów pracy górniczej
wykonywanej w czasie służby wojskowej pełnionej przed dniem 1 stycznia 1960
r.
Art. 38.
Za okresy zaliczalne do pracy górniczej uważa się okresy wymienione w art. 6
ust. 1 pkt 4-8, ust. 2 pkt 2, 3, 5-8 oraz w art. 7 pkt 1-7, 9 i 12, z tym że
przez zatrudnienie, o którym mowa w tych przepisach uważa się pracę górniczą
oraz pracę równorzędną z pracą górniczą określone w art. 36 ust. 1 lub ust. 3,
wykonywane co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy.
Art. 39.
Ubezpieczonemu, urodzonemu przed dniem 1 stycznia 1949 r., spełniającemu
warunek określony w art. 27 pkt. 2 i nie spełniającemu warunków wymaganych do
uzyskania górniczej emerytury na podstawie art. 34, który ma co najmniej 5
lat:
1) pracy górniczej, o której mowa w art. 36 ust. 1, wykonywanej pod ziemią
stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, albo
2) pracy górniczej, o której mowa w art. 36 ust. 1 pkt 4 i 5, wykonywanej
stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce w kopalniach siarki i
węgla brunatnego oraz w kopalniach otworowych siarki,
wiek emerytalny, o którym mowa w art. 27 pkt 1 obniża się o 6 miesięcy za
każdy rok takiej pracy, nie więcej jednak niż o 15 lat.
Art. 40.
Kolejowa emerytura przysługuje pracownikowi kolejowemu urodzonemu przed dniem
1 stycznia 1949 r., który spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla kobiet 55 lat, mężczyzn 60 lat,
2) ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla
kobiety i 25 lat dla mężczyzny, w tym co najmniej 15 lat zatrudnienia na
kolei, łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów
zatrudnienia na kolei, o których mowa w art. 44 45.
Art. 41.
Przy ustalaniu prawa do emerytury kolejowej uwzględnia się okresy pracy na
kolei i pracy równorzędnej z pracą na kolei oraz okresy zaliczalne do pracy na
kolei, będące okresami składkowymi lub nieskładkowymi w rozumieniu ustawy.
Art. 42.
1. Pracownikami kolejowymi w rozumieniu ustawy są osoby pozostające w
stosunku pracy w:
1) jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe,
z wyłączeniem biur projektów kolejowych,
2) innych jednostkach (komórkach) organizacyjnych, których pracownicy byli
objęci dotychczasowymi przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników
kolejowych i ich rodzin.
2. Zatrudnienie pracowników kolejowych w jednostkach (komórkach)
organizacyjnych, określonych w ust. 1, zwanych dalej kolejowymi jednostkami
organizacyjnymi, uważa się w rozumieniu ustawy za zatrudnienie na kolei.
Art. 43.
1. Za okresy zatrudnienia na kolei uważa się okresy pozostawania w stosunku
pracy w kolejowych jednostkach organizacyjnych, w czasie których pracownik
pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy,
macierzyński lub opiekuńczy.
2. Każdy pełny rok zatrudnienia na kolei na parowym, spalinowym lub
elektrycznym pojeździe trakcyjnym, w drużynach konduktorskich oraz na
stanowiskach manewrowych lub ustawiaczy liczy się jako 14 miesięcy
zatrudnienia na kolei.
Art. 44.
Za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia na kolei uważa się okresy:
1) pobierania - po ustaniu zatrudnienia na kolei w wymiarze czasu pracy nie
niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie - zasiłku chorobowego,
macierzyńskiego lub opiekuńczego z tytułu tego zatrudnienia,
2) pobierania renty chorobowej przyznanej przez właściwą kolejową jednostkę
organizacyjną,
3) wykonywania przed dniem 1 stycznia 1975 r. pracy w kolejowej jednostce
organizacyjnej na podstawie umowy o naukę zawodu, przyuczenia do
określonej pracy lub odbycia wstępnego stażu pracy,
4) zatrudnienia lub pełnienia funkcji z wyboru w związkach zawodowych w
czasie bezpłatnego urlopu udzielonego pracownikowi na ten cel,
5) zatrudnienia, jednak nie dłuższego niż 5 lat, licząc od ustania
zatrudnienia na kolei, jeżeli zatrudnienie na kolei ustało wskutek:
a) przejścia za zgodą kolejowej jednostki organizacyjnej do zatrudnienia
w resorcie komunikacji nie będącego zatrudnieniem na kolei,
b) przejścia z zatrudnienia na kolei do zatrudnienia w urzędach
naczelnych i centralnych organów administracji państwowej,
c) nawiązania stosunku pracy na podstawie wyboru,
d) przejścia za zgodą kolejowej jednostki organizacyjnej do zatrudnienia
na kolejach użytku niepublicznego,
e) przejścia za zgodą kolejowej jednostki organizacyjnej do zatrudnienia
w innych resortach w celu zorganizowania lub budowy transportu
kolejowego,
6) zatrudnienia, jednak nie dłuższego niż 5 lat, w jednostkach (komórkach)
organizacyjnych resortu komunikacji nie będących kolejowymi jednostkami
organizacyjnymi, jeżeli nastąpiła zmiana tego zatrudnienia na
zatrudnienie na kolei i jeżeli okres 5 lat zatrudnienia w tych
jednostkach nie podlega zaliczeniu na podstawie pkt 5 lit. a),
7) zatrudnienia w międzynarodowych organizacjach kolejowych i w
zagranicznych placówkach kolejowych po oddelegowaniu do tego zatrudnienia
z zatrudnienia na kolei,
8) wykonywania zatrudnienia za granicą przez specjalistów w czasie trwania
stosunku pracy z kolejową jednostką organizacyjną,
9) niewykonywania pracy na kolei, jeżeli za okresy te przysługuje
wynagrodzenie w wyniku przywrócenia do pracy albo odszkodowanie,
10) zatrudnienia na kolejach innych państw, pod warunkiem że pracownik po
tych okresach był zatrudniony na kolejach polskich.
Art. 45.
1. Za okresy zaliczane do okresów zatrudnienia na kolei uważa się okresy:
1) przerwy w pracy na kolei obejmującej okresy wymienione w art. 44 pkt 6 i
7,
2) zatrudnienia poza koleją w okresie po dniu 31 sierpnia 1939 r. do dnia 9
maja 1945 r. pracowników, którzy w dniu 31 sierpnia 1939 r. byli
zatrudnieni na kolei i po dniu 9 maja 1945 r. podjęli ponownie w Polsce
zatrudnienie na kolei,
3) pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu,
wypłacanego przez kolejowy klub sportowy, jeżeli osoba pobierająca
stypendium przed okresem jego pobierania była zatrudniona na kolei.
2. Okresy działalności kombatanckiej, służby wojskowej oraz służby w:
1) Policji (Milicji Obywatelskiej),
2) Urzędzie Ochrony Państwa (w organach bezpieczeństwa publicznego),
3) Straży Granicznej,
4) Służbie Więziennej,
5) Państwowej Straży Pożarnej,
traktuje się na równi z okresami zaliczalnymi do okresów zatrudnienia na
kolei.
Rozdział 3
Przepisy szczególne dotyczące emerytury dla niektórych ubezpieczonych
urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r.
Art 46.
1. Prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 29, 32, 33 i 39
przysługuje również ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a
przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące
warunki:
1) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego,
2) warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnią do
dnia 31 grudnia 2006 r.,
3) nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego
będącego pracownikiem.
2. Jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, nie zawrze umowy o
przystąpieniu do otwartego funduszu emerytalnego w terminie do dnia 31
grudnia 1999 r., uważa się, że ubezpieczony nie przystąpił do otwartego
funduszu emerytalnego.
Art. 47.
Odrębne przepisy określają zasady przechodzenia na emeryturę, bez względu na
wiek, nauczycieli urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1
stycznia 1969 r.
Art. 48.
1. Prawo do górniczej emerytury, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko,
przysługuje pracownikom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1
stycznia 1969 r., którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w
pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat, z
uwzględnieniem ust. 2 i 3 i z zastrzeżeniem art. 49.
2. Do okresów pracy górniczej, o której mowa w ust. 1, zalicza się także:
1) okresy niezdolności do pracy z tytułu wypadku przy pracy, wypadku w
drodze do pracy lub z pracy albo z tytułu choroby zawodowej, za które
wypłacone zostało wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy albo świadczenie
rehabilitacyjne,
2) inne niż wymienione w pkt 1 okresy niezdolności do pracy z powodu
choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, za które wypłacone
zostało wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy w wymiarze do 35 dni w roku
kalendarzowym,
bezpośrednio poprzedzone pracą górniczą wykonywaną pod ziemią stale i w
pełnym wymiarze czasu pracy, przypadające w czasie trwania stosunku pracy.
3. Przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury na podstawie ust. 1 uwzględnia
się również, w wymiarze do 5 lat, okres urlopu górniczego, o którym mowa w
art. 36 ust. 2.
Art. 49.
1. Prawo do emerytury górniczej, o której mowa w art. 34 lub 48, przysługuje
pracownikom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia
1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:
1) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego,
2) warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnią do
dnia 31 grudnia 2006 r.,
3) nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy.
2. Przepis art. 46 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 50.
1. Prawo do emerytury kolejowej, o której mowa w art. 40, przysługuje
pracownikom kolejowym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1
stycznia 1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:
1) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego,
2) warunki do uzyskania emerytury określone w tym przepisie spełnią do dnia
31 grudnia 2006 r.,
3) nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy.
2. Przepis art. 46 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
Rozdział 4
Ustalanie wysokości emerytur, o których mowa w art. 27-50
Art. 51.
1. Przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur, o których mowa w art. 34 lub
48, stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 2, następujące przeliczniki:
1) 1,5 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym
wymiarze czasu pracy,
2) 1,8 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 37,
3) 1,4 za każdy rok pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, o której mowa w
art. 36 ust. 1 pkt 1-3 i 5-11, wykonywanej częściowo na powierzchni i
częściowo pod ziemią,
4) 1,2 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 36 ust. 1 pkt 4 i 5,
wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce w
kopalniach siarki i węgla brunatnego, w kopalniach otworowych siarki oraz
w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla
kopalń siarki i węgla brunatnego.
2. Przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur łączny okres pracy obliczony
z zastosowaniem przeliczników, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się w
wymiarze nie dłuższym niż 45 lat.
Art. 52.
1. Przy ustalaniu wysokości emerytur innych niż określone w art. 51 stosuje
się następujące przeliczniki:
1) 1,5 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym
wymiarze czasu pracy,
2) 1,8 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią, o której mowa w
art. 37 ust. 1,
pod warunkiem wykonywania takiej pracy co najmniej przez 5 lat, z
zastrzeżeniem ust. 2.
2. Przy ustalaniu wysokości emerytur łączny okres pracy obliczony z
zastosowaniem przeliczników, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się w
wymiarze nie dłuższym niż 40 lat.
Art. 53.
1. Emerytura wynosi:
1) 24% kwoty bazowej, o której mowa w art. 19, oraz
2) po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych,
3) po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych,
z uwzględnieniem art. 55.
2. Przy obliczaniu emerytury okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3,
ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy.
Art. 54.
Emerytur, o których mowa w art. 28, nie podwyższa się do kwoty najniższej
emerytury.
Art. 55.
Ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawie art.
27, który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu
przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o
przyznanie emerytury po dniu 31 grudnia 2008 r., może być obliczona emerytura
na podstawie art. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53.
Art. 56.
1. Osobie, której przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględniono okresy pracy
w gospodarstwie rolnym określone w art. 10, oblicza się wysokość
przysługującego świadczenia jako część świadczenia obliczonego w myśl art.
53, z uwzględnieniem okresów pracy w gospodarstwie rolnym, proporcjonalnie
do udziału okresów składkowych i nieskładkowych w okresie stanowiącym sumę
okresów składkowych, nieskładkowych i uwzględnionych okresów pracy w
gospodarstwie rolnym.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osoby, która udowodniła co najmniej: 20
lat - kobieta lub 25 lat - mężczyzna okresów składkowych albo okresów
składkowych uzupełnionych okresami nieskładkowymi w rozmiarze nie większym
niż określony w art. 5 ust. 2, lecz wysokość przysługującej jej emerytury
oblicza się w myśl art. 53, z uwzględnieniem okresów składkowych i
nieskładkowych, bez uwzględnienia okresów pracy w gospodarstwie rolnym.
3. Świadczenie, którego wysokość ustalono w myśl ust. 1 lub 2, zwiększa się o
kwotę odpowiadającą części składkowej emerytury ustalonej według zasad
wymiaru określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, z
uwzględnieniem całego udowodnionego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, z
tym że okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie
rolnym - bez podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu - po ukończeniu 16
roku życia, przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. uwzględnia się, jeżeli
przypadają nie wcześniej niż 25 lat przed ustaleniem prawa do emerytury.
4. Jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe nie zostały uzupełnione okresami
wymienionymi w art. 10, emerytura ulega zwiększeniu za okres opłacania
składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego
Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. Zwiększenie to ustala
się według zasad wymiaru przewidzianych dla części składkowej w przepisach,
o których mowa w ust. 3.
5. Zwiększenie, o którym mowa w ust. 4, nie przysługuje osobie mającej
ustalone prawo do emerytury lub renty na podstawie przepisów o ubezpieczeniu
społecznym rolników.
6. Zwiększenie, o którym mowa w ust. 4, przyznaje się na wniosek
zainteresowanego.
7. Emerytury, o których mowa w ust. 1- 4, wypłaca się z Funduszu, z tym że
koszty tych emerytur podlegają odpowiedniej refundacji:
1) w części odpowiadającej zwiększeniu o część składkową w wysokości
obliczonej zgodnie z ust. 3 i 4 - z funduszu emerytalno-rentowego
określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
2) w części odpowiadającej podwyższeniu do kwoty najniższej emerytury - z
budżetu państwa.
Dział III
Renty z tytułu niezdolności do pracy i renta rodzinna
Rozdział 1
Renta z tytułu niezdolności do pracy
Art. 57.
Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił
łącznie następujące warunki:
1) jest niezdolny do pracy,
2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,
3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust.
1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b), pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit.
a), pkt 10 lit .a), pkt 11-12, 13 lit. a), pkt 14 lit a) i pkt 15-17 oraz
art. 7 pkt 1-4, 5 lit a), pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18
miesięcy od ustania tych okresów.
Art. 58.
1. Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl
art. 57 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres
składkowy i nieskładkowy, wynoszący łącznie co najmniej:
1) 1 rok jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
2) 2 lata jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22
lat,
3) 3 lata jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25
lat,
4) 4 lata jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30
lat,
5) 5 lat jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.
2. Okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego
dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania
niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się
okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej
lub renty rodzinnej.
3. Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego, o
którym mowa w ust. 1, warunek posiadania wymaganego okresu uważa się za
spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed
ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole
ponadpodstawowej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do
pracy miał, bez przerwy lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy,
okresy składkowe i nieskładkowe.
Art 59.
1. Osobie, która spełniła warunki określone w art. 57, przysługuje:
1) renta stała - jeżeli niezdolność do pracy jest trwała,
2) renta okresowa - jeżeli niezdolność do pracy jest okresowa.
2. Renta okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji organu
rentowego.
Art. 60.
1. Osobie spełniającej warunki określone w art. 57, w stosunku do której
orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność
do pracy w dotychczasowym zawodzie lub niezdolność do służby, przysługuje
renta szkoleniowa przez okres 6 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
2. Okres 6 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, ulega wydłużeniu na czas
niezbędny do przekwalifikowania zawodowego, nie dłużej niż o 30 miesięcy.
3. Przedłużenie prawa do renty, o którym mowa w ust. 2, następuje na
podstawie wniosku starosty.
4. Okres 6 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, może ulec skróceniu, jeżeli
przed upływem tego okresu starosta zawiadomi organ rentowy:
1) o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu,
2) o tym, że osoba zainteresowana nie poddaje się przekwalifikowaniu
zawodowemu.
Art. 61.
Prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy,
podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty
ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy.
Art. 62.
1. Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy wynosi:
1) 24% kwoty bazowej, o której mowa w art. 19 oraz
2) po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych,
3) po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych,
4) po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych
25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia
zgłoszenia wniosku o rentę do dnia , w którym rencista ukończyłby 60 lat.
2. Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy wynosi 75% renty dla osoby
całkowicie niezdolnej do pracy.
3. Przy obliczaniu renty okresy, o których mowa w ust.1 pkt 24, ustala się z
uwzględnieniem pełnych miesięcy.
Art. 63.
1. Osobie, której przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do
pracy uwzględniono okresy pracy w gospodarstwie rolnym wymienione w art. 10
ust. 1 pkt 1, wysokość tej renty oblicza się z uwzględnieniem liczby lat i
miesięcy tych okresów, w wymiarze przyjętym do ustalenia prawa do renty.
2. Renty, o których mowa w ust. 1, wypłaca się z Funduszu, z tym że koszty
tych rent podlegają odpowiedniej refundacji:
1) w części odpowiadającej uwzględnionym okresom pracy w gospodarstwie
rolnym - z funduszu emerytalno-rentowego określonego w przepisach o
ubezpieczeniu społecznym rolników,
2) w części odpowiadającej podwyższeniu do kwoty świadczenia najniższego -
z budżetu państwa.
Art. 64.
1. Renta szkoleniowa wynosi 75% podstawy wymiaru renty.
2. Renta szkoleniowa nie może być niższa niż najniższa renta dla osoby
częściowo niezdolnej do pracy.
3. Renta szkoleniowa nie przysługuje w razie osiągania przychodu z tytułu
działalności, o której mowa w art. 104 ust. 14, bez względu na wysokość
tego przychodu.
Rozdział 2
Renta rodzinna
Art. 65.
1. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w
chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu
niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z
tych świadczeń.
2. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie
niezdolna do pracy.
3. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny funkcjonariusza
zaginionego w czasie pełnienia służby.
Art. 66.
W razie śmierci osoby pobierającej zasiłek przedemerytalny lub świadczenie
przedemerytalne renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny także
wówczas, gdy osoba, po której przysługuje renta, zmarła po upływie 18
miesięcy od ustania okresów wymienionych w art. 57 pkt 3. W takim przypadku
przyjmuje się, że osoba zmarła spełniała warunki do uzyskania renty z tytułu
całkowitej niezdolności do pracy.
Art. 67.
1. Do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny
spełniający warunki określone w art. 68-71:
1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,
2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności
wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny
zastępczej,
3) małżonek (wdowa i wdowiec),
4) rodzice.
2. Za rodziców w rozumieniu ustawy uważa się również ojczyma i macochę oraz
osoby przysposabiające.
Art. 68.
1. Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo
do renty rodzinnej:
1) do ukończenia 16 lat,
2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie
dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo
3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz
do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie,
o którym mowa w pkt 1 lub 2.
2. Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w
szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego
roku studiów.
Art. 69.
Przyjęte na wychowanie i utrzymanie wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, o których
mowa w art. 67 ust. 1 pkt 2, mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli spełniają
warunki określone w art. 68, a ponadto:
1) zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed
śmiercią ubezpieczonego (emeryta lub rencisty), chyba że śmierć była
następstwem wypadku, oraz
2) nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją,
jeżeli:
a) nie mogą zapewnić im utrzymania albo
b) ubezpieczony (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich
opiekunem ustanowionym przez sąd.
Art. 70.
1. Wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1) w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy
albo
2) wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione
do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli
kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad
dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji
lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.
2. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat
lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w
ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób
wymienionych w ust. 1 pkt 2.
3. Małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie
pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej,
jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu
śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą
sądową.
4. Wdowa nie spełniająca warunków do renty rodzinnej określonych w ust. 1 lub
2 i nie mająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do okresowej renty
rodzinnej:
1) przez okres jednego roku od chwili śmierci męża,
2) w okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu
uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak
niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.
5. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do wdowca.
Art. 71.
Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1) ubezpieczony (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią
przyczyniał się do ich utrzymania,
2) spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca w art. 70
ust. 1 i 2 oraz, co do wieku, również w art. 70 ust. 5.
Art. 72.
W razie ustania prawa do renty rodzinnej z powodu ustąpienia niezdolności do
pracy stosuje się odpowiednio przepis art. 61.
Art. 73.
1. Renta rodzinna wynosi:
1) dla jednej osoby uprawnionej - 85% świadczenia, które przysługiwałoby
zmarłemu,
2) dla dwóch osób uprawnionych - 90% świadczenia, które przysługiwałoby
zmarłemu,
3) dla trzech lub więcej osób uprawnionych - 95% świadczenia, które
przysługiwałoby zmarłemu.
2. Za kwotę świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, uważa się kwotę
emerytury, z zastrzeżeniem ust. 3, lub renty z tytułu całkowitej
niezdolności do pracy.
3. Jeżeli emerytura zmarłego została obliczona wraz ze zwiększeniami, o
których mowa w art. 56 ust. 3 i 4, rentę rodzinną oblicza się jako procent
świadczenia zmarłego w wysokości pomniejszonej o te zwiększenia, odpowiednio
do liczby uprawnionych do renty. Tak obliczoną rentę rodzinną uzupełnia się
do wysokości uwzględniającej 50% zwiększenia, które przysługiwałoby
zmarłemu.
4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do obliczania renty rodzinnej po
osobach mających ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności
do pracy na podstawie przepisów, o których mowa w art. 195.
5. Renty rodzinne wypłaca się z Funduszu, z tym że koszty tych rent podlegają
odpowiedniej refundacji:
1) w części odpowiadającej zwiększeniu, o którym mowa w ust. 3 i 4, oraz w
części odpowiadającej okresom pracy w gospodarstwie rolnym uwzględnionym
w myśl art. 63 ust. 1 - z funduszu emerytalno-rentowego określonego w
przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
2) w części odpowiadającej podwyższeniu do kwoty świadczenia najniższego -
z budżetu państwa.
Art. 74.
1. Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta
rodzinna, z uwzględnieniem ust. 2-4.
2. Renta rodzinna podlega podziałowi na równe części między uprawnionych.
3. W razie ujawnienia okoliczności powodujących konieczność dokonania
podziału renty rodzinnej po raz pierwszy lub zmiany warunków dotychczasowego
podziału renty ze względu na zmianę liczby osób uprawnionych organ rentowy
dokonuje podziału świadczenia od miesiąca ujawnienia tych okoliczności.
Przepisy art. 129 ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio.
4. W razie ujawnienia okoliczności powodujących ustanie podziału renty
rodzinnej przepis art. 133 stosuje się odpowiednio.
Dział IV
Dodatki do emerytur i rent
Art. 75.
1. Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub
renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz
do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem
ust. 4.
2. Dodatek pielęgnacyjny wynosi 106,41 zł miesięcznie.
3. Kwotę dodatku, o którym mowa w ust. 2, podwyższa się przy zastosowaniu
wskaźnika waloryzacji emerytur i rent od miesiąca, w którym przeprowadzana
jest waloryzacja.
4. Osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w domu pomocy
społecznej, w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-
opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą
placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.
Art. 76.
1. Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest sierota zupełna, przysługuje jej
dodatek dla sierot zupełnych.
2. Dodatek, o którym mowa w ust. 1, wynosi 200 zł miesięcznie.
3. Kwotę dodatku, o którym mowa w ust. 2, podwyższa się przy zastosowaniu
wskaźnika waloryzacji emerytur i rent od miesiąca, w którym przeprowadzana
jest waloryzacja.
Dział V
Zasiłek pogrzebowy
Art. 77.
1. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci:
1) ubezpieczonego,
2) osoby pobierającej emeryturę lub rentę,
3) osoby, która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub
renty lecz spełniała warunki do jej uzyskania i pobierania,
4) członka rodziny osoby wymienionej w pkt 1 i 2.
2. Członkami rodziny, o których mowa w ust. 1 pkt 4 są osoby wymienione w
art. 67, z tym że od wnuków i rodzeństwa nie wymaga się spełnienia warunku
przyjęcia na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności.
3. Zasiłek pogrzebowy przysługuje również w razie śmierci ubezpieczonego po
ustaniu ubezpieczenia, jeżeli śmierć nastąpiła w okresie pobierania zasiłku
chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego.
4. Zasiłek pogrzebowy przysługuje tylko z jednego tytułu.
Art. 78.
1. Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu.
2. Zasiłek pogrzebowy przysługuje również pracodawcy, domowi pomocy
społecznej, gminie, powiatowi, osobie prawnej kościoła lub związku
wyznaniowego, jeżeli pokryły koszty pogrzebu.
3. W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę lub
podmiot, o którym mowa w ust. 2, zasiłek pogrzebowy ulega podziałowi między
te osoby lub podmioty - proporcjonalnie do poniesionych kosztów pogrzebu.
Art. 79.
1. W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez inną osobę niż wymieniona w
art. 77 ust. 1 pkt 4, pracodawcę, dom pomocy społecznej, gminę, powiat,
osobę prawną kościoła lub związku wyznaniowego zasiłek pogrzebowy
przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, nie wyższej
jednak niż określona w art. 80.
2. Jeżeli pogrzeb organizowany był na koszt Państwa, organizacji politycznej
lub społecznej lecz osoby, o których mowa w art. 77 ust. 1 pkt 4, poniosły
również część jego kosztów, przysługuje im zasiłek w wysokości określonej w
art. 80.
Art. 80.
1. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości 200% przeciętnego wynagrodzenia
obowiązującego w dniu śmierci osoby, której koszty pogrzebu zostały
poniesione.
2. Kwotę, o której mowa w ust. 1, ustala się miesięcznie, poczynając od
trzeciego miesiąca kalendarzowego kwartału, na okres 3 miesięcy, na
podstawie przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.
3. Kwotę zasiłku pogrzebowego ogłasza Prezes Zakładu w formie komunikatu
ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski
w terminie do 14 dnia roboczego drugiego miesiąca każdego kwartału
kalendarzowego.
Art. 81.
Prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w razie niezgłoszenia wniosku o jego
przyznanie w okresie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek
przysługuje.
Dział VI
Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie
Art. 82.
1. Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może
przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone
w ustawie.
2. Prezes Rady Ministrów przedstawia Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej w
terminie do dnia 31 stycznia każdego roku kalendarzowego informację o
przyznanych w roku poprzedzającym emeryturach i rentach na podstawie ust. 1.
Art. 83.
1. Ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek
szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do
uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą
niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej
ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes
Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie
przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
2. Przepis art. 82 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 84.
Świadczenia, o których mowa w art. 82 i 83, finansowane są z budżetu
państwa.
Dział VII
Przepisy wspólne dotyczące wysokości świadczeń
Rozdział 1
Dolna i górna granica wysokości świadczeń
Art. 85.
1. Kwoty najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy wynoszą:
1) 415,00 zł miesięcznie dla osób całkowicie niezdolnych do pracy,
2) 319,23 zł miesięcznie dla osób częściowo niezdolnych do pracy.
2. Kwota najniższej emerytury, z zastrzeżeniem art. 54 i 87, oraz renty
rodzinnej wynosi 415,00 zł miesięcznie.
3. Kwoty najniższych świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się
przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji, o którym mowa w art. 89-94.
4. Świadczenia ustalone w kwotach niższych niż określone w ust. 1-3, w tym
także świadczenia ustalone wraz ze zwiększeniami, o których mowa w art. 56
ust. 3 i 4 oraz w art. 73 ust. 3 i 4, podwyższa się do tych kwot z urzędu, a
jeżeli ich wypłata była wstrzymana po wznowieniu wypłaty.
Art. 86.
1. Kwota emerytury lub renty wraz ze zwiększeniami, o których mowa w art. 56
ust. 3 i 4 lub w art. 73 ust. 3 i 4, nie może przekraczać 100% podstawy
wymiaru emerytury lub renty.
2. Ograniczenie wysokości świadczeń do 100% podstawy ich wymiaru nie dotyczy
rent i emerytury w wysokości określonej w art. 85.
3. Do świadczeń ustalonych w myśl art. 23 w kwotach najniższych nie
przysługują zwiększenia, o których mowa w art. 56 ust. 3 i 4 oraz w art. 73
ust. 3 i 4.
Art. 87.
1. W przypadku gdy emerytura przysługująca z Funduszu określona w art. 26
łącznie z emeryturą dożywotnią z zakładu emerytalnego jest niższa niż kwota,
o której mowa w art. 85 ust. 2 i 3, emeryturę przysługującą z Funduszu
podwyższa się w taki sposób, aby suma tych świadczeń nie była niższa od tej
kwoty, o ile ubezpieczony:
1) mężczyzna - ukończył 65 lat życia i ma okres składkowy i nieskładkowy
wynoszący co najmniej 25 lat,
2) kobieta ukończyła 60 lat życia i ma okres składkowy i nieskładkowy
wynoszący co najmniej 20 lat,
z uwzględnieniem ust. 3-7. Przepisy art. 5 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
2. Podwyższenie, o którym mowa w ust. 1, podlega refundacji z budżetu
państwa.
3. Przy obliczaniu okresów składkowych przypadających po dniu wejścia w życie
ustawy dla celów podwyższenia emerytury w myśl ust. 1 miesiące, w których
opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe obliczone od podstawy
wymiaru niższej od kwoty najniższego wynagrodzenia pracowników, uwzględnia
się w części odpowiadającej proporcji tej podstawy do kwoty najniższego
wynagrodzenia, z zastrzeżeniem ust. 4.
4. Zasady, o której mowa w ust. 3, nie stosuje się, jeżeli zmniejszenie
podstawy wymiaru składek poniżej najniższego wynagrodzenia nastąpiło na
skutek pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłaconego na
podstawie przepisów Kodeksu pracy, zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego
z ubezpieczenia chorobowego lub z ubezpieczenia wypadkowego.
5. Prawo do podwyższenia, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje emerytom,
którzy osiągają przychód z tytułu działalności, o której mowa w art. 104
ust. 1-4, jeżeli przychód ten przekracza kwotę podwyższenia.
6. W okresie składkowym, o którym mowa w ust. 1, uwzględnia się nie więcej
niż 10 lat kontynuowania ubezpieczenia w myśl przepisów o systemie
ubezpieczeń społecznych.
7. Do ustalenia kwoty przekroczenia, o której mowa w ust. 5, stosuje się
odpowiednio przepisy art. 104 ust. 1-8 i art. 106.
Rozdział 2
Waloryzacja świadczeń
Art. 88.
1. Emerytury i renty podlegają waloryzacji w celu zachowania co najmniej ich
realnej wartości w odniesieniu do wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych
ogółem.
2. Przy ustalaniu wysokości zwaloryzowanych emerytur i rent przyjmuje się, że
wzrost nominalny przeciętnej emerytury i renty nie może być niższy niż
prognozowany na dany rok średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług
konsumpcyjnych powiększony:
1) w latach 1999-2000 o 15% różnicy pomiędzy prognozowanym na dany rok
średniorocznym wskaźnikiem przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce
narodowej a prognozowanym na dany rok średniorocznym wskaźnikiem cen
towarów i usług konsumpcyjnych, jeśli prognozowany na dany rok
średnioroczny wskaźnik przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej
jest wyższy niż prognozowany na dany rok średnioroczny wskaźnik cen
towarów i usług konsumpcyjnych,
2) w roku 2001 i w latach następnych, o 20% różnicy, o której mowa w pkt 1.
3. Wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych, o którym mowa w ust. 2,
jest wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych
emerytów i rencistów albo wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych
ogółem, jeżeli jest on wyższy od wskaźnika cen towarów i usług
konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów.
Art. 89.
1. Jeżeli wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych powiększony stosownie
do art. 88 ust. 2 wynosi:
1) co najmniej 110% - emerytury i renty waloryzuje się od dnia 1 marca i od
dnia 1 września,
2) mniej niż 110% - emerytury i renty waloryzuje się od dnia 1 czerwca.
2. Dla przeprowadzenia waloryzacji w terminach określonych w ust. 1 pkt 1
ustala się dwa jednakowe wskaźniki waloryzacji.
3. Waloryzacja obejmuje emerytury i renty przyznane przed dniem określonym
jako termin waloryzacji.
Art. 90.
1. Jeżeli wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto w poprzednim
roku jest niższy od przyjętego w ustawie budżetowej, podwyższa się wskaźnik
waloryzacji ustalony w ustawie budżetowej dla najbliższego terminu
waloryzacji w bieżącym roku.
2. Podwyższony wskaźnik waloryzacji, o którym mowa w ust. 1, otrzymuje się
przez pomnożenie wskaźnika waloryzacji określonego w ustawie budżetowej dla
podwyżki świadczeń w bieżącym roku i wskaźnika weryfikacyjnego.
3. Wskaźnik weryfikacyjny otrzymuje się przez podzielenie wskaźnika realnej
przeciętnej emerytury i renty brutto, jaki miał być uzyskany w poprzednim
roku, przez wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto w
poprzednim roku, ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
4. Wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto w poprzednim roku
otrzymuje się przez podzielenie wskaźnika wzrostu nominalnego przeciętnej
emerytury i renty brutto przez średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług
konsumpcyjnych ogółem.
5. Wskaźnik wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty brutto stanowi
iloraz wysokości przeciętnej emerytury i renty brutto z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych w danym roku i w poprzednim roku kalendarzowym, po
wyeliminowaniu jednorazowych wypłat zapewniających realny wzrost świadczeń
zgodnie z ustawą budżetową.
6. Jeżeli wystąpią okoliczności, o których mowa w ust. 1, emeryci i renciści,
którym przyznano świadczenia do dnia 31 grudnia poprzedniego roku, otrzymają
jednorazową wypłatę w terminie najbliższej waloryzacji w bieżącym roku.
7. Kwotę jednorazowej wypłaty oblicza się jako uzupełnienie łącznej kwoty
emerytury i renty wypłaconej za poprzedni rok do wysokości uzyskanej po jej
podwyższeniu wskaźnikiem weryfikacyjnym, o którym mowa w ust. 3.
Art. 91.
1. Ustalenie wysokości zwaloryzowanej emerytury i renty polega na pomnożeniu
kwoty emerytury lub renty wskaźnikiem waloryzacji.
2. Równocześnie z podwyższeniem emerytury i renty następuje podwyższenie
podstawy jej wymiaru wskaźnikiem waloryzacji, o którym mowa w ust. 1.
Art. 92.
Zmiana wysokości emerytur i rent w ramach waloryzacji następuje z urzędu, a
jeżeli wypłata ich była wstrzymana po jej wznowieniu, z uwzględnieniem
wszystkich kolejnych waloryzacji przypadających w okresie wstrzymania wypłaty.
Art. 93.
1. W ustawie budżetowej ustala się:
1) wzrost emerytur i rent na dany rok, co najmniej w wysokości wynikającej
z art. 88 ust. 2,
2) wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto w odniesieniu do
średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem,
3) wskaźnik waloryzacji emerytur i rent, dla każdego terminu waloryzacji,
stosownie do art. 89,
4) średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla
gospodarstw domowych emerytów i rencistów, opracowany przez Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego,
5) średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem.,
6) średnioroczny wskaźnik przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce
narodowej.
2. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego opracowuje prognozę średniorocznego
wskaźnika cen, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, w oparciu o przyjęte do
opracowania projektu ustawy budżetowej założenia dotyczące wskaźnika cen
towarów i usług konsumpcyjnych oraz planowanych podwyżek cen urzędowych i
kontrolowanych.
3. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w
Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski:
1) w terminie do 7 dnia roboczego lutego:
a) średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem,
b) wskaźnik wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty brutto,
c) wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto
w poprzednim roku kalendarzowym,
2) w terminie do 15 kwietnia, a jeżeli w danym roku przeprowadzana jest
jedna waloryzacja do 15 lipca, skorygowaną o kwotę jednorazowej wypłaty
przeciętną emeryturę i rentę brutto oraz skorygowany wskaźnik realnej
przeciętnej emerytury i renty brutto w przypadku, o którym mowa w art.
90.
Art. 94.
1. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski w terminie do dnia 10
lutego - podwyższony wskaźnik waloryzacji, o którym mowa w art. 90.
2. Prezes Zakładu ogłasza, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym
Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski co najmniej na 12 dni roboczych
przed najbliższym terminem waloryzacji należne od tego terminu kwoty:
1) najniższej emerytury i renty,
2) dodatków: pielęgnacyjnego i dla sieroty zupełnej,
3) maksymalnych zmniejszeń, o których mowa w art. 104 ust. 9.
Rozdział 3
Zbieg prawa do świadczeń
Art. 95.
1. W razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w
ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez
zainteresowanego.
2. Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie
zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z
prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym
osób, o których mowa w art. 1 ust. 2.
3. Przepis ust. 1 stosuje się również w razie zbiegu u jednej osoby prawa do
części renty rodzinnej z prawem do zasiłku lub świadczenia
przedemerytalnego.
Art. 96.
1. Odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u
jednej osoby prawa do emerytury z prawem do:
1) renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy
pozostaje w związku ze służbą wojskową,
2) renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w miejscach, o
których mowa w art. 3 i 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o
kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych
i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 oraz z 1998 r. Nr
37, poz. 204 i Nr 106, poz. 668),
3) renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy,
wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową.
2. Odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u
jednej osoby prawa do emerytury lub renty z prawem do emerytury lub renty z
ubezpieczenia społecznego rolników.
Art. 97.
Osobom uprawnionym do emerytury lub renty oraz do świadczeń o charakterze
rentowym z instytucji zagranicznych świadczenia przysługujące na podstawie
ustawy wypłaca się w wysokości w niej określonej, jeżeli umowy międzynarodowe
nie stanowią inaczej.
Art. 98.
1. Wstrzymanie wypłaty jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 95,
następuje od dnia, od którego przysługuje prawo do wypłaty świadczenia
wyższego lub wybranego przez zainteresowanego.
2. W razie zbiegu prawa do świadczeń, o których mowa w art. 96, świadczenia
te wypłaca się od dnia powstania prawa do dwóch świadczeń, jednak nie
wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Art. 99.
W razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego określonego ustawą z prawem do
zasiłku pogrzebowego ustalanym na podstawie odrębnych ustaw przysługuje tylko
jeden zasiłek.
Dział VIII
Zasady ustalania świadczeń
Rozdział 1
Powstanie i ustanie prawa do świadczeń
Art. 100.
1. Prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia
wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z zastrzeżeniem ust.
2.
2. Jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne
lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na podstawie
przepisów Kodeksu pracy, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do
pracy lub renty szkoleniowej powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego
zasiłku, świadczenia lub wynagrodzenia.
3. Przepis ust. 2 nie ma zastosowania do emerytury, o której mowa w dziale II
roz-
dział 1.
Art. 101.
Prawo do świadczeń ustaje:
1) gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa,
2) ze śmiercią osoby uprawnionej.
Art. 102.
1. Prawo do świadczenia uzależnione od okresowej niezdolności do pracy ustaje
z upływem okresu, na jaki to świadczenie przyznano.
2. Prawo do renty szkoleniowej ustaje:
1) z upływem 6 miesięcy, jeżeli starosta nie wystąpi z wnioskiem o
przedłużenie tego okresu,
2) od dnia otrzymania zawiadomienia starosty o braku możliwości
przekwalifikowania do innego zawodu, także wówczas, gdy zawiadomienie to
organ rentowy otrzymał przed upływem 6 miesięcy,
3) z upływem okresu, na jaki świadczenie przyznano na wniosek starosty,
4) od dnia otrzymania zawiadomienia starosty o tym, że osoba zainteresowana
przed upływem 6 miesięcy lub w okresie, o którym mowa w pkt 3, nie
poddaje się przekwalifikowaniu zawodowemu.
Rozdział 2
Zawieszanie lub zmniejszanie świadczeń
Art. 103.
1. Prawo do emerytur i rent ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają
zmniejszeniu na zasadach określonych w art. 104-106.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do emerytów, którzy ukończyli 60 lat
(kobiety) lub 65 lat (mężczyźni).
3. Prawo do emerytury lub renty może ulec zawieszeniu również na wniosek
emeryta lub rencisty.
4. W przypadku zgłoszenia wniosku, o którym mowa w ust. 3, przez jedną z osób
uprawnionych do renty rodzinnej, zawieszeniu ulega część renty tej osoby.
Wysokości części renty przysługujących pozostałym członkom rodziny nie
ulegają zmianie.
Art. 104.
1. Prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają
zmniejszeniu, na zasadach określonych w ust. 38 oraz w art. 105, w razie
osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi
ubezpieczenia społecznego, o której mowa w ust. 2 oraz z tytułu służby
wymienionej w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 6.
2. Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, o której
mowa w ust. 1, uważa się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo
prowadzenie pozarolniczej działalności, z uwzględnieniem ust. 3.
3. Przepis ust. 1 i 2 stosuje się również do emerytów i rencistów
osiągających przychód z tytułu działalności wykonywanej za granicą.
4. Przepis ust. 1 i 2 stosuje się również do osób wyłączonych z obowiązku
ubezpieczenia społecznego z tytułu ustalenia prawa do emerytury i renty lub
wykonujących działalność nie podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu
społecznemu z uwagi na podleganie temu obowiązkowi z innego tytułu.
5. Przepisów ust. 1-4 nie stosuje się do honorariów z tytułu działalności
twórczej i artystycznej.
6. Za przychód, o którym mowa w ust. 1, uważa się również kwoty pobranych
zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za
czas niezdolności do pracy, wypłacanego na podstawie przepisów Kodeksu pracy
i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego
i dodatku wyrównawczego.
7. Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty
rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, ulega zawieszeniu w razie
osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego
wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego.
8. W razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego
miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego
przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, nie wyżej jednak niż 130% tej
kwoty, świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie większą
jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia obowiązująca w dniu 31 grudnia
1998 r. w wysokości:
1) 24% kwoty bazowej obowiązującej przy ostatniej waloryzacji w 1998 r. -
dla emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
2) 18% kwoty bazowej, o której mowa w pkt 1 - dla renty z tytułu częściowej
niezdolności do pracy,
3) 20,4% kwoty bazowej, o której mowa w pkt 1 - dla renty rodzinnej, do
której uprawniona jest jedna osoba.
9. Kwoty maksymalnych zmniejszeń, o których mowa w ust. 8, podlegają
podwyższeniu, przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w
kolejnych terminach waloryzacji.
10. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w Dzienniku Urzędowym
Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski:
1) w terminie do 14 dnia roboczego drugiego miesiąca każdego kwartału
kalendarzowego, kwoty przychodu, o których mowa w ust. 7 i 8, z
zaokrągleniem w górę do pełnych 10 groszy,
2) w terminie do 14 roboczego dnia listopada kwoty graniczne przychodu
dla mijającego roku kalendarzowego.
Art. 105.
1. Wysokość renty rodzinnej, przysługującej więcej niż jednej osobie, ulega
zmniejszeniu w przypadku, gdy osoba uprawniona do części renty osiąga
przychód w kwocie wyższej niż 70% przeciętnego wynagrodzenia za kwartał
kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu
Statystycznego, nie wyższej jednak niż 130% tej kwoty miesięcznie.
2. Zmniejszenie renty następuje poprzez zmniejszenie części renty
przysługującej osobie osiągającej przychód o kwotę przekroczenia, nie więcej
jednak niż o kwotę, o której mowa w art. 104 ust. 8 pkt 3, pomnożoną przez
proporcję części renty rodzinnej przed dokonaniem zmniejszenia i pełnej
renty rodzinnej.
3. Przychód osiągany przez osobę uprawnioną do renty rodzinnej w wysokości
przekraczającej kwotę równą 130% przeciętnego wynagrodzenia za kwartał
kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu
Statystycznego, powoduje zawieszenie prawa do części renty rodzinnej dla tej
osoby. Wysokości części renty przysługujących pozostałym członkom rodziny
nie ulegają zmianie.
Art. 106.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa, w drodze
rozporządzenia:
1) szczegółowe zasady zawieszania i zmniejszania świadczeń,
2) obowiązki emerytów i rencistów oraz płatników składek i urzędów
skarbowych,
3) szczegółowe zasady rocznego i miesięcznego rozliczania świadczeń,
4) szczegółowe zasady zawieszania i zmniejszania świadczeń osobom, którym
świadczenia przyznano z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia za granicą.
Rozdział 3
Zmiany w prawie do świadczeń i ich wysokości
Art. 107.
Prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych
świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego
na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak
tej niezdolności lub jej ponowne powstanie.
Art. 108.
1. Jeżeli po dniu, od którego przyznano emeryturę określoną w art. 24, emeryt
podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wysokość tego świadczenia
ulega ponownemu ustaleniu w sposób określony w ust. 2.
2. Emerytury obliczone według zasad określonych w art. 26 powiększa się o
kwotę wynikającą z podzielenia składek zaewidencjonowanych na koncie
ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury i zwaloryzowanych
zgodnie z art. 25 przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia
ustalone dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o
przeliczenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ust. 4 i 5.
3. Ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek zgłoszony nie
wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego lub po ustaniu ubezpieczeń
emerytalnego i rentowych.
4. Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek zaewidencjonowanych od
miesiąca, od którego została podjęta wypłata emerytury po raz pierwszy, do
miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie
emerytury.
5. Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do kolejnych wniosków o ustalenie
emerytury w nowej wysokości.
Art. 109.
1. Na wniosek emeryta lub rencisty wysokość emerytury określonej w art. 53
oraz renty ulega ponownemu ustaleniu na zasadach określonych w art. 110-113.
2. Jeżeli w wyniku ponownego ustalenia emerytura lub renta jest niższa,
świadczenie przysługuje w dotychczasowej wysokości.
Art. 110.
1. Wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie od podstawy wymiaru
ustalonej w sposób określony w art. 15, z uwzględnieniem ust. 3, jeżeli do
jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne
lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa
polskiego przypadającą w całości lub w części po przyznaniu świadczenia, a
wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego.
2. Warunek posiadania wyższego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru nie jest
wymagany od emeryta lub rencisty, który od dnia ustalenia prawa do
świadczenia do dnia zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie świadczenia, w
myśl ust. 1, nie pobrał świadczenia wskutek zawieszenia prawa do emerytury
lub renty lub okres wymagany do ustalenia podstawy przypada w całości po
przyznaniu prawa do świadczenia, a wskaźnik wysokości podstawy wynosi co
najmniej 130%.
3. Okres ostatnich 20 lat kalendarzowych, o których mowa w art. 15 ust. 1,
obejmuje okres przypadający bezpośrednio przed rokiem, w którym zgłoszono
wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, z uwględnieniem art. 176.
Art. 111.
1. Wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2
i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myśl art. 15, jeżeli do jej obliczenia
wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub
ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego:
1) z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia
poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia,
2) z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych,
poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek
o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniem art. 176,
3) z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania
ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne
ustalenie emerytury lub renty,
a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio
obliczonego.
2. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru, obliczony na zasadach określonych w
art. 15, mnoży się przez kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia
świadczenia.
3. Podstawa wymiaru emerytury lub renty, ustalona na zasadach określonych w
ust. 1 i 2, podlega wszystkim waloryzacjom przysługującym do dnia zgłoszenia
wniosku o ponowne ustalenie tej podstawy.
Art. 112.
1. Jeżeli emeryt lub rencista zgłosi wniosek o ponowne ustalenie wysokości
świadczenia przez doliczenie nie uwzględnionych dotychczas w wymiarze
świadczenia okresów składkowych lub nieskładkowych, kwotę przysługującego
świadczenia zwiększa się doliczając:
1) do kwoty emerytury, o której mowa w art. 53 lub renty z tytułu
całkowitej niezdolności do pracy:
a) po 1,3% podstawy wymiaru ustalonej w wyniku waloryzacji, za każdy rok
okresów składkowych, o których mowa w art. 6,
b) po 0,7% podstawy wymiaru, ustalonej w wyniku waloryzacji, za każdy
rok okresów nieskładkowych, o których mowa w art. 7,
2) do kwoty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz do kwoty
renty rodzinnej część wzrostu, o którym mowa w pkt 1, ustaloną przy
zastosowaniu wskaźnika procentowego, określonego odpowiednio w art. 62
ust. 2 lub w art. 73 ust. 1.
2. Przy obliczaniu wzrostu, o którym mowa w ust. 1, okresy składkowe i
nieskładkowe ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy.
Art. 113.
Ponowne ustalenie wysokości emerytury lub renty z tytułu niezdolności do
pracy, poprzez doliczenie nie uwzględnionych dotychczas w wymiarze świadczenia
okresów składkowych lub nieskładkowych następuje na wniosek zgłoszony nie
wcześniej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego, jeżeli emeryt lub
rencista pozostaje w ubezpieczeniu, chyba że w kwartale kalendarzowym ustało
ubezpieczenie.
Art. 114.
1. Prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek
osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w
sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności
istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do
świadczeń lub na ich wysokość.
2. Jeżeli prawo do świadczeń lub ich wysokość ustalono orzeczeniem organu
odwoławczego, organ rentowy na podstawie dowodów lub okoliczności, o których
mowa w ust. 1:
1) wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo do świadczeń lub
podwyższającą ich wysokość,
2) występuje do organu odwoławczego z wnioskiem o wznowienie postępowania
przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych
okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że
świadczenia przysługują w niższej wysokości; z wnioskiem tym organ
rentowy może wystąpić w każdym czasie,
3) wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub części, jeżeli emeryt lub
rencista korzystał ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych dokumentów
lub zeznań albo w innych wypadkach złej woli.
Dział IX
Postępowanie w sprawach świadczeń i wypłata świadczeń
Rozdział 1
Ogólne zasady postępowania
Art. 115.
1. Decyzje w sprawach świadczeń wydają i świadczenia te wypłacają, z
uwzględnieniem ust. 2-4, organy rentowe właściwe ze względu na miejsce
zamieszkania osoby zainteresowanej.
2. Biuro Rent Zagranicznych i wyznaczone przez Prezesa Zakładu jednostki
organizacyjne Zakładu wydają decyzje w sprawie świadczeń i świadczenia te
wypłacają:
1) osobom zamieszkałym za granicą w państwie, z którym łączy Rzeczpospolitą
Polską umowa międzynarodowa w dziedzinie ubezpieczeń społecznych,
2) osobom, którym przy ustalaniu prawa i wysokości emerytury lub renty
uwzględniono okresy ubezpieczenia, o których mowa w art. 8.
3. Osobom zamieszkałym za granicą w państwie, z którym nie łączy
Rzeczpospolitą Polską umowa międzynarodowa w dziedzinie ubezpieczeń
społecznych, decyzje w sprawach świadczeń wydają i świadczenia te wypłacają
organy rentowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce
osoby zainteresowanej (ubezpieczonego).
4. Wojskowe organy emerytalne lub organy emerytalne określone w przepisach o
zaopatrzeniu emerytalnym wydają decyzje w sprawach świadczeń i świadczenia
te wypłacają osobom, o których mowa w art. 1 ust. 2.
Art. 116.
1. Postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku
zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
2. Wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany, jednakże nie później niż
do dnia uprawomocnienia się decyzji.
3. Wnioski w sprawie przyznania świadczeń zgłasza się w organie rentowym
bezpośrednio lub za pośrednictwem płatnika składek, z uwzględnieniem art.
182.
4. Wnioski w sprawie przyznania świadczeń osobom, o których mowa w art. 115
ust. 2 i 3, zgłasza się w organach rentowych wymienionych w tych przepisach,
z uwzględnieniem postanowień umów międzynarodowych.
5. Do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody
uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości, określone w drodze
rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego.
Art. 117.
1. Okresy składkowe, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2-9 i ust. 2 pkt 1
lit. b)-d), pkt 2 lit. d) i pkt 4-17, okresy nieskładkowe, o których mowa w
art. 7 oraz okresy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 mogą być
uwzględnione, jeżeli zostały udowodnione dokumentami (zaświadczeniami) lub
wpisami w legitymacji ubezpieczeniowej bądź uznane orzeczeniem sądu, z
uwzględnieniem ust. 3 i 4.
2. Przypadające po dniu wejścia w życie ustawy okresy składkowe, o których
mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt
1 oraz dane o podstawie wymiaru składek i wysokości wpłaconych składek
podlegają uwzględnieniu na podstawie informacji zarejestrowanych na koncie
ubezpieczonego.
3. Okresy przebywania w więzieniach polskich za działalność polityczną, o
których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8, potwierdza Prezes Sądu Wojewódzkiego, a
w przypadku przebywania w więzieniach bez wyroku - Szef Urzędu Ochrony
Państwa.
4. Okresy, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 i art. 7 pkt 4, mogą być
udowodnione dokumentami lub zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i
zeznań dokonuje, w drodze decyzji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i
Osób Represjonowanych zgodnie z przepisami o kombatantach oraz niektórych
osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w drodze
rozporządzenia, określa rodzaje dowodów niezbędnych do ustalenia prawa i
wysokości świadczeń w przypadkach, gdy konto ubezpieczonego nie zawiera tych
informacji.
Art. 118.
1. Organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia
jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej
okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3
oraz art. 120.
2. Jeżeli w wyniku decyzji zostało ustalone prawo do świadczenia oraz jego
wysokość, organ rentowy dokonuje wypłaty świadczenia w terminie określonym w
ust. 1.
3. Jeżeli na podstawie przedstawionych środków dowodowych nie jest możliwe
ustalenie prawa lub wysokości świadczenia, za datę wyjaśnienia ostatniej
okoliczności, o której mowa w ust. 1, uważa się datę końcową dodatkowego
terminu do przedstawienia niezbędnych dowodów, wyznaczonego przez organ
rentowy, albo datę przedstawienia tych dowodów.
4. Przy dokonywaniu wypłaty wynikającej z decyzji ponownie ustalającej prawo
do świadczenia lub jego wysokość, ust. 1 -3 stosuje się odpowiednio, z
zastrzeżeniem ust. 5.
5. Wypłata świadczenia wynikająca z decyzji, o której mowa w ust. 4,
następuje w najbliższym terminie płatności świadczenia albo w następnym
terminie płatności, jeżeli okres między datą wyjaśnienia ostatniej
okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji a najbliższym terminem
płatności jest krótszy niż 30 dni.
6. Przepisów ust. 1-5 nie stosuje się, jeżeli umowy międzynarodowe stanowią
inaczej.
7. Od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki
odwoławcze określone w odrębnych przepisach.
Art. 119.
1. Organ rentowy wydaje decyzję o przyznaniu renty z tytułu okresowej
niezdolności do pracy na okres wskazany w orzeczeniu lekarza orzecznika.
2. W razie orzeczenia o celowości przekwalifikowania zawodowego organ rentowy
wydaje decyzję o przyznaniu renty szkoleniowej na okres 6 miesięcy i kieruje
zainteresowanego do powiatowego urzędu pracy w celu poddania
przekwalifikowaniu zawodowemu.
3. Na wniosek starosty organ rentowy wydaje decyzję o przedłużeniu prawa do
renty szkoleniowej na okres wskazany w tym wniosku, z uwzględnieniem
przepisu art. 60 ust. 2.
4. Organ rentowy ponownie kieruje zainteresowanego do lekarza orzecznika,
jeżeli starosta zawiadomi o braku możliwości przekwalifikowania do innego
zawodu.
Art. 120.
Jeżeli prawo do świadczeń zostało udowodnione, ale zainteresowany nie
przedłożył dowodów niezbędnych do ustalenia wysokości świadczeń, organ rentowy
przyznaje zainteresowanemu świadczenia w kwocie zaliczkowej zbliżonej do kwoty
przewidywanych świadczeń.
Art. 121.
1. Wyciągi z akt stanu cywilnego, zaświadczenia wydawane w celu ustalenia
uprawnień do świadczeń oraz pisma o wydanie tych dokumentów są wolne od
opłat.
2. W sprawach świadczeń przewidzianych w ustawie osoby zainteresowane i
organy rentowe są zwolnione od wszelkich opłat.
Art. 122.
1. Organy administracji rządowej, samorządowej i pracodawcy są zobowiązane do
udzielania organom rentowym pomocy i informacji w sprawach świadczeń
przewidzianych w ustawie.
2. Podmioty, o których mowa w ust. 1, są zobowiązane na wniosek osób
zainteresowanych lub organu rentowego do nieodpłatnego poświadczania
własnoręczności lub autentyczności podpisów na oświadczeniach (deklaracjach)
i formularzach rentowych wymaganych do uzyskania lub pobierania rent z
instytucji zagranicznych.
3. Przepis ust. 2 nie narusza przepisów art. 96 ustawy z dnia 14 lutego 1991
r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 oraz z 1997 r. Nr 28, poz.
153).
Art. 123.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w drodze
rozporządzenia, określa szczegółowy tryb postępowania w sprawach ustalania
prawa do świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie.
Art. 124.
W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się
przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa
stanowi inaczej.
Rozdział 2
Obowiązki płatników składek, świadczeniobiorców oraz innych podmiotów
Art. 125.
1. Pracodawcy obowiązani są do: